ŞOK

Dolaşımdaki kan miktarının azalması ya da kanın etkili bir şekilde damarlarda dolaşamaması neticesinde şok tabir ettiğimiz durum meydana gelir. Kişi öncelikle üşümeye başlar. Dışa bir kanama varsa öncelikle bu kanama turnike veya kompresle durdurulmalıdır.  Hasta derhal yere yatırılmalı beynin kansız kalmasını engellemek için ayaklar kalp seviyesinden yükseğe kaldırılmalıdır. Basit tansiyon düşüklüklerinde bu basit önlemlerle durum kısa zamanda düzelir. Şok belirtileri görülen hastada kan şekerinde düşme meydana gelmiş olabilir. Hasta bayılmadan önce ılık şekerli su içirmek kan şekeri seviyesi bilinmese de faydalıdır.Hastanın yüksek kan şekeri olsa bile içirilecek şekerli su kan şekerini çok yükseltmeyecektir.Ancak şekeri düşmüş hastada hayat kurtarıcı olacaktır. Eğer basit önlemlerle kişinin durumu düzelmiyor ve kötüye doğru gidiyorsa acilen en yakın sağlık merkezine gidilmelidir.


SARA NÖBETİ

Sara hastalığı olan insanlar ilaçlarını aldığı sürece genellikle nöbet geçirmezler. Ancak bazen sıcak , aç kalma, stres gibi faktörler veya ilaç almanın unutulması neticesinde nöbet gelişebilir. Nöbete girmiş kişinin kendine zarar vermesini engellemek yeterlidir. Vücudunun herhangi bir yerini (baş, kol, bacak gibi) yeterlidir. Eğer kişi dilini ısırmadıysa ağzını açmaya çalışmamak lazımdır. Ancak ağzı kilitlenmediyse rulo haline getirilmiş bir bez parçası ağza sokulabilir. Hava yolunun tıkanmasını engellemek için aş alın kısmından geriye bastırılabilir.Birkaç dakika sonra nöbet sona erecek ve kişi rahatlayacaktır.
 

BOĞULMALAR

Suda boğulmalar acil yardım gerektiren durumlardır.Tatlı ve tuzlu suda boğulmanın biyokimyasal mekanizması ve vücuda zarar verme etkileri farklıdır. Ancak her ikisinde de acil yardım prensipleri aynıdır. Suda boğulmuş bir kişiyi derhal sudan çıkartarak hemen su kıyısında tedaviye başlamak gereklidir. Kaybedilen her saniye kişinin hayata dönme şansını azaltır. Yüzme bilmemek, Vücudun herhangi bir kısmına kramp girmesi, heyecan ve telaş suda boğulma sebeplerindendir. Sanılanın aksine genellikle akciğerlere fazla miktarda su kaçmaz. Fazla miktarda su yutulması mide ve sindirim sistemini etkiler. Kişi sudan çıkartıldıktan sonra akciğerlerindeki suyu çıkartmaya çalışmak boşa geçirilecek zamandır. Akciğerlerdeki suyu kişiyi baş aşağı çevirmek, sallamakla çıkarmak mümkün değildir. Belki aşırı miktarda yutularak midede gerginliğe yol açan   suyu kişiyi yan çevirerek mide üzerine baskı uygulamak suretiyle çıkarmak akciğerler üzerindeki baskıyı azaltmak suretiyle faydalı olabilir. Boğulma vakalarının büyük çoğunluğunda  akciğerlere sıvı kaçmasından çok nefes borusunun tahrişine bağlı tıkanma neticesinde  nefessiz kalma hadisesi vardır.  Suni solunum uygulayarak yeterli oksijenin sağlanması çoğunlukla hayat kurtarıcıdır. Suni solunuma başlamadan önce ağız içerisindeki olabilecek, dal parçaları, yosun, protez gibi cisimlerin mutlaka çıkartılması gerekir. Eğer kalp de durmuşsa uygun teknikle kalp masajı da uygulamak gerekir. Kişi  kendine gelmiş olsa bile akciğerlerinden kana karışıp sistemik rahatsızlıklara yol açma ihtimaline karşı mutlaka bir sağlık merkezine götürülmelidir.

BURKULMALAR VE KRAMPLAR

Ayak ve el bileğinde meydana gelen burkulmalarda bölgeye derhal buz veya soğuk uygulamasıyla şişmeyi engellemek ve ileri tetkik için sağlık merkezine gitmek gereklidir.
Kramp genellikle bacak kaslarında oluşur. Ters bir hareketle birkaç kası aynı anda çalışmaya zorlamak veya aşırı yorgunluk , su ve tuz kayıplarında oluşur.Kramp girmiş kası germek, üzerine sıcak uygulamak kişiyi rahatlatır. Kaybedilen tuz ve sıvıyı da ağızdan vermek gerekir.

KIRIKLAR

Herhangi bir darbeye maruz kalma, düşme ve çarpma neticesinde kırık meydana gelebilir. Kırıklar açık kırık veya kapalı kırık şeklinde olabilir. Sıklıkla el kol ve bacaklarda kırık meydana gelir. Unutulmaması gereken husus kırığı yerine getirmek veya tedavi etmek kesinlikle doktorun işidir. Kırığın olduğu bölgede kan damarları ve sinirler vardır. Bu anatomiyi bilmeden yapılacak müdahale  gözle görülmeyen iç kısımda daha ciddi yaralanmalara damar , sinir kesilmelerine yol açabilir. Kırık şüphesinde yapılacak en iyi şey kırığı tespit etmek yani hareketsiz kılarak en yakın sağlık merkezine gitmektir.Kırıklar içerisinde açık kırıklar önemlidir. Kırılan kemik parçasının cildi yırtarak dışarı doğru çıkması halinde açık kırıktan söz edilir. Bu durumda kırığın üzeri derhal temiz bir bezle örtülmelidir. Varsa kanama durdurulur. Kırık olan uzuv fazla hareket ettirilmeden hasta derhal en yakın sağlık merkezine götürülmelidir.

Kırık bölgeyi tespit etmek için en iyisi arabada,  havayla şişen ve el-kol ayak ve bacağa  uyan şişme atel setinden bir tane bulundurmaktır. Böyle bir malzeme yanımızda yoksa düz dal parçaları , mukavva kutu yada gazete kullanarak da kırık tespiti mümkün ve etkilidir.

Göğüs kafesinde kaburgalarda meydana gelen kırıklar:

Kaburgada meydana gelen kırıklarda göğüs kafesi nefes almamız için hareket etmesi gereken bir bölge olduğu için tespit metodunu uygulamak mümkün değildir. Eğer oluşan kırık göğüs duvarı bütünlüğünü bozmadıysa hastayı fazla hareket ettirmeden ileri tedavi için sağlık merkezine götürmek gereklidir.
Kırık kaburga parçaları göğüs kafesinde bir yırtık ya da delik oluşturduysa durum acildir. Akciğerlerin bulunduğu göğüs kafesindeki dış ortamla olan basınç farkından dolayı akciğerler sönebilir ve nefes almak mümkün olmaz. Durum çok acildir.  Arazide yapılacak en kolay ve etkili  metot  göğüs kafesindeki delik kısmı bir flaster yardımıyla sıkıca kapatıp , havanın dışarı çıkmasını engelleyerek en yakın sağlık kuruluşuna gitmek gerekir. En azından  müdahale edilene kadar zaman kazanılmış olur.




Dr. Bahadır Muharrem Can
25.09.2006