• İlk Türk balık avı kitabı (Deveciyan Karakin )
• Osmanlıda balık ve avcılığı hakkında (kanun,emirnağmeler)
• Çivi yazısından, duvar kabartmalarına balık ve balıkçılık (Anadolu ,Mezopotamya)

• İlk Türk Balık Avı Kitabı (Karakin Deveciyan)

Uzun zaman İstanbul Balıkháne Müdürlüğünde bulunmuş ve millî Kütübhanemize Balık ve Balıkçılık adı altında ölmez bir eser bırakmış olan Deveciyan Karakin'in kitabından bazı sayfalar:

• Olta (misina)

Şekilde görülen oltaya yem olarak midye içi yahut karides takılıp , tekir, kayabalığı ve bunlara benzer balıklar avlanıyor.

 Çatal köstek olta 

• Kamış oltası:

 Avcı akıntı mahallere kamış uzatıp tüylü iğneyi suyun üstünde olduğu halde aheste aheste çeker, balığın tutulduğu fark edildiğinde kamışı silkip balığı karaya fırlatır. İğnenin damağı olmamasından balık kendiliğinden iğneden çıkar. Damaksız  bu olta ile ekseriya boğaz içinde zargana,istavrit ve çinekop balıkları avlanır. Kamışın misina oltası büyük balıkların kuvvetine gayr-ı mütehammil olmasından dolayı,iğnesi damaklı kamış oltasıyla denizde büyük balıklar tutulmaz isede lapina,sarıgöz ve ispari çok avlanır.

Palamut 
( Kitabın içinde renkli çizimlerde bulunmakta)

• İğne:

Birinci: Olta takımı
İkinci: Çapari
Üçüncü: Parakita

• Düğüm

 oltacı düğümleri

Tarifat
[1] ve [2] tek düğüm [3] ve [4] makas düğümü. [5] sarma düğüm [6] ingiliz düğümü [7] ve [8] ilmik.

[1] kıl oltanın bükümü iki nevidir:

Birisi  düz büküm, diğeri komono büküm olur.

Misal onbeş katlı düz büküm bir oltanın imali için evvel beşer katı ayrı, ayrı büküp uç yaptıktan sonra bu üç ipide evvelce hangi tarafa bükülmüş ise yine aynı tarafa büküp bir dane yapılır. işte buna  düz büküm denir.
Düz büküm olta pek hassas olduğundan gerek sürtme oltası için ve gerek derin sularda mercan vesaire avlamak üzere kullanılır. Balıkların yeme temas etmesi ancak bu olta ile his edilebilir.

Komona büküm oltanın ikinci bölümü evvelki bükümlerin aksinedir. Komona oltası çapari,seğirtme,çarpma vesair bu gibi kaba alat (aletlerde) kullanılır.
 

• Balıkçı sepetleri

( Bu sepetler İstakoz, karides ve izmarit  avında kullanılıyor. Sepetler yuvarlak ve taze sazdan yapılıp genellikle 60 cm civarı uzunluğunda oluyor. Sepetler gece bırakılıp gündüz toplanıyor. Eğer izmarit avlanacaksa gündüzde bırakılıyor. )
 
 

• Suni yemler

Deniz için:
Bizim deniz balıkçıları tarafından kullanılan suni yemler balıkçıl kuşu, hind tavuğu ve tekir ördeğiyle horozun tüylerinden ve adi ipekten ibarettir. En makbul balıkçıl kuşunun tüyü olup, bundan bulunmadığı takdirde hindinin kanat altı ve kuyruk tüylerinden ve uskumru çaparisine takılıp uskumru ve kolyoz avlanır.

Tatlısu için:

 tatlısu balıklarına mahsus suni yemler:

Tarif: 1,2,3,4,5,9 alabalık avında kullanılır.
 6,8 ufak balıklar için eğlence yemleri.
 7,11 mayıs sineği
 10,12 som balıklarına mahsus.
 13-19 suni böcekler; mayıs böceği, çekirge, yaban arısı, çırlak, örümcek ağı
 20 yer kurdu ( solucan)
 21 suni karides

Osmanlıda  Balık ve Balık avcılığı hakkında da çeşitli fermanlar, nizamnameler, emirnameler verilmiş, balık avcılığı hakkında düzenlemeler yapılmış. Aşağıda, örnek olarak  balık avı ve avcılığı hakkında iki adet belge;
 

• Keşiş dağından Saray-ı hümayün için balık getirilmesine dair:

Keşiş dağından Saray için balık getirilmesine dair:
Kadıya gönderilen yazıda;
Sarayın ihtiyacı olan balıkların  * Keşiş Dağındaki nehirlerden devletin görevlendirdiği avcılar dışında bazı kimselerinde avladığını. Devlet görevlileri haricinde avlananlara engel olunmasını.  Avlanıp yakalanan balıkların korunmasını. Bundan sonra dışardan kimselere av yaptırmayıp avlananların cok ciddi bir şekilde uyarılmaları ve uyarıları dikkate almayanların isimlerini bildirilmesi isteniyor.

* 'Keşiş Dağı'  o tarihlerde dağdaki  manastırdan dolayı çok sayıda keşiş ve rahip yaşamakta,  bu nedenle dağa  Keşiş Dağı denmekte. 
1931 yılında Keşiş Dağı'nın ismi Atatürk tarafından Uludağ (Bursa) olarak değiştirilmiş.
 
 

• Iğrıp ile Balık tutmaya Mezun Olmayanların Mugayir-i Usul Balık Sayd ettiklerine dair:

Ağ ile Balık tutmaya yetkisi olmayanların, İllegal balık avladıklarına dair:
Ağ ile Balık tutmaya yetkisi olmayanların, ağ ile avlanıp düzene zarar verdiklerini, Saray için balık avlayanların ağ ile avlanma belgeleri yoksa bunlar  eskiden nasil avlanıyorlarsa yine o şekilde avlanıp, yetkisi olmayanların ağ ile balık avlandırılmaması hükmediliyor. 
 

NOT:Belgeler Osmanlıcadan latin harflerine çevrilmiş. Ancak bazı kelimeler günümüz konuşma dilinde kullanılmayan, deyimler ve terimler. Anlamadığım kelimelerin bazılarının şimdiki anlamlarını bulup yazıyı okunabilir,anlaşılabilir hale getirmeye çalıştım. Yinede benim eksiklerim olabileceğini düşünerek Kelimesine dokunmadan orijinal yazıyı da koydum. 

YAZI, ARAŞTIRMA: ORHAN YILMAZ
Kaynak: Ahmet R. Altınay, A. Uysal 
 
 
 
 

Anadoluda Paleolitik ( yontma taş) devirlerinden beri insanların yaşadıkları bilinmektedir.Taş devri insanları Anadolunun daha ziyade güney sahillerini tercih etmişlerdir.

Anadolunun 10-12 binyıl önceki iklim şartları bugünkünden çok farklıydı. Nitekim Konya/Çatal Hüyük kazılarında ozamanlar İç anadoluda aslan,pars gibi Ekvator iklimi fauna ve Florasının bulunduğunu, avcılıkla geçinenlerin tıpkı bugünkü orta Afrika yerlileri gibi üst bedenlerinin tamamen çıplak olduğunu, sadece bir pars postu kuşandıklarını göstermiştir.

Anadolunun Neolitik sakinleri İç Anadoludaki su kenarlarına çoktan yerleşmişlerdiler.

Su kenarında oturan bu insanların, sulardaki balıklarıda avladıklarına şüphe yoktu. Çünkü Çatal Hüyük ve Hacılar kazılarında taşlardan yapılmış balık çengelleri ve zokalar bulunmuştur.Resim:1

(Resim:1)

Orta Bronz devrine ait bir Kara Höyük ( KONYA) damga mührü üzerinde iri bir alabalık resmi görüyoruz.
Resim:2

(Resim:2)

Kayserideki Acem Höyük kazılarında II.yapı katında bulunan bir seramik parçası bize o devrin bir balıkçısını iş başında göstermektedir.Resim:3

(Resim:3)

Kültepe ve Acem Höyük te kilden balık şeklinde yapılmış Rythonlar, kaplar bulunmuştur.Resim:4

(Resim:4)

Hitit devrine gelince; Bir büyü metninde Hantira, balığı suyun içine bağladı " denilmektedir.  Burada muhtemelen nehirdeki balıkların çoğalması için yapılan bir büyüden söz edilmektedir.

Büyük hitit krallarından III. Hattusili yeğeni Urhi-Teşupla yaptığı iç savaşı anlatırken:  Hakimem Şamuhalı İstar, onu bir balık gibi hupala içinde yakaladı demektedir. Bu metinde geçen Hupala kelimesi muhtemelen Balık ağı yada Balık avında kullanılan sepetten yapılmış bir çeşit kapandı ( kirtil)

Hitit edebi vesikalarında  Kişşinin rüyası denilen bir metin vardır. Bu masalın bir yerinde  söyleceklerime kulak ver, bu çocuğu al , Şağ mabedine git , orada bir yere otur , sonra bir çığlık at, öyleki bütün şehir duysun Balıkçının karısı bir oğlan doğurdu denilsin 

Sumerlerde en mukemmel ornegi bize Lagaş vesikaları göstermektedir. Lagaş şehri kıralı Lugalanda karısı adına bir tüccara  saraydan  Beher gur arpa için 15 balık yumurtası olmak üzere 1800 balık yumurtası teslim edildiğini gösteren bir vesikada vardır.

Sumer edebiyatında  doğrudan doğruya balıkla ilgili şiirlerde vardır. Balığın evi  adı verilen bir monolog tarzında yazılmış uzun şiir,

Balığım senin için bir ev yaptım,
Bir zaire anbarı inşa ettim,

Diye başlayıp 14. mısradan itibaren balıklara çağrı başlar.

Dostlarında gelsin,
Sevgilin kim ise oda gelsin,
Ağabeylerin, kardeşin, yiğenlerin gelsin,
Karın ve çocukların gelsin
Kayınpederin ve kayınbiraderin gelsin!
Komşularından hiç birini bırakma
Gir benim sevgili oğlum
Gir benim güzel oğlum!

Diyerek, denizin içine yapılan bu  yaş eve yani dalyana balıkların girmeleri için çağrı yapılır.

150 mısralık bu şiirde Sumerlerin en az 20 cins balık tanıdıklarını öğreniyoruz.

Yazık ki bu balıkların bizim verdiğimiz balık isimleriyle tanımak olanağı yoktur. Gerçi metinde  güzel sakalları olan ve ıslak otları yiyen büyük SUHUR balığı tarifinden bu balığın sazan balığı olduğu tahmin edilmektedir.

Babil devrine ait bir balık satış vesikasında balıkların cinsleri ve adetleri yazılmıştı. Bunlar arasında KU NINDA.U.NUN balığı vardır ki bu balık Sumerce ekmek balığı anlamına gelir. Diğer taraftan Herodotda kendi zamanındaki babillerden bahsederken:  Babil halkı arasında balıktan başka bir şey yemeyen üç kabile vardır. Bunlar balıkları güneşte tutarak kuruturlar, sonra beze sararak toprağın içinde saklarlar. Bazıları bunlardan pastalar ve çeşitli ekmek yaparlar demektir.. Böylece anlıyoruzki Mezopotomya gibi sıcak bir ortamda balıkları bozulmadan muhafaza etmek için, balıkçılar kendi paylarını ayırdıktan sonra, geri kalanları nehir yolu ile süratle Larsadaki balık pazarına sevk ediliyordu. Satılmayanlar da ya tuzlanıyor, sardalya yapılır ve güneşte kurutularak kurutulmuş balık halinde sevk ediliyordu.

Yine Babilde Hammurabinin oğlu Şamşu-ilunanın gönderdiği bir emirnamede  bana bildirildiğine göre, balıkçı kayıkları Rabim ve Şamakarime kadar gidip balık tutuyorlarmış, bir subayı oraya gönderiyorum. Yanına vardığında balıkçıları geri çağır ve bir daha balıkçıları oraya gönderme demektedir.
Böylece bu gün olduğu gibi o zamanlarda da her şehrin kendine öz bir avlanma bölgesi olduğu anlaşılmaktadır. 

Daha sonra III.Ur devrinde Mezopotamya gibi çok sıcak bir iklimde, balıkların muhafazası çok güçtü bir vesikada 360 adet SUHUR balığı 1 şekel  ( 8gr) gümüşe satılmıştı. Buna göre bu devirde balık çok ucuz bir gıda maddesidir.

Babil devrine ait çivi yazılı tablete yazılmış bir şarkının iki nüshası ele geçmiştir. İstanbul Eski Şark eserleri müzesindeki arşivde korunmakta olan bu metinde;

Ey Nanşe, ey bereketli kadın,
Ey balıkçıların kadını,
Sen ey gürültülü Okyanusların kraliçesi !

Denildikten sonra, onun sırtına bir balık mantosu, ayaklarına balık derisinden papuçlar giydiği, elinde balıktan bir asa tuttuğu tasvir ediliyor.
 
 

Genç Asur devrine ait iki kabartma üzerinde  Dicle nehri üzerinde şişirilmiş tulumlarla yapılan nakliyat ve nehirdeki balıkları gösterilmektedir.(Resim 20 ve 21)

(Resim: 20)

(Resim: 21)

YAZI, ARAŞTIRMA: ORHAN YILMAZ
Kaynak:(F. KINAL)