MOTOR & BOT PORTATİF KAYIK SONAR FİSHFİNDER

Fotoğraf: Atilla BEŞİROĞLU Köprüköy-ANKARA
 
 

• MOTOR & BOT

Dernek üyemiz Atilla Beşiroğlu'nun teknesi

Kendiniz için bir şişme bot aradığınızda  temelde üç tip ürünle karşılaşırsınız:

 

a) Izgara Taban: Bu tarz botlar, tüm şişme bot üreticileri tarafından sağlanan, fiyatça en ucuz ve ağırlıkça da en hafif modeldir.  Botun asıl tabanı, hava tüpleri ve arka panel arasında gerili olan, gövdedekine göre genellikle daha kalın zodiac malzemesinden oluşmaktadır. Bu taban üzerinde ise yaklaşık 10 cm genişliğinde ve kenar tüpleri arasında uzanan, kick ağacından ızgara tahtalarının takıldığı cepler bulunmaktadır. Izgara tahtaları bot şişirilmeden önce bu ceplere takılmakta; bot şişirildiginde hem cepler tarafından hem de tüplerle taban arasında sıkışan uçlarından sabitlenmektedir.

Fotoğraf: Ercan KÖÇKAR Köprüköy-ANKARA

b) Sert-Bütün Taban: Zodiac modellerinde "S Taban" diye adlandırılan, menteşeleri yardımıyla ve botun büyüklüğüne bağlı olarak bire ikiye yada üçe katlanabilen sert malzemeden üretilmiş taban tipidir. Izgara tabanlı botlarda olduğu gibi, sert taban malzemesi yine kenar tüpler şişirilmeden önce zodiac malzemesinden yapılmış olan asıl taban üzerine yerleştirilmekte ve daha sonra şişirilen tüpler tarafından sıkıştırılmaktadır. Ancak yeni model bazı sert tabanlı botlarda, sert tabanın montajı, tüplerle asıl tabanın birleşim yerine eklenen ray sistemleri yardımıyla daha güzel hale getirilmiştir.

 

c) Kick Ağacından  Mamul Katlanabilir-Bütün Taban: Zodiac modellerinde "YL (Yatchline) Taban" olarak adlandırılan, kick ağacından üretilmiş ince çıtaların yanyana ancak oynayabilir şekilde monte edilmesiyle oluşturulmuş taban tipidir. Bir başka deyişle, ızgara aralarının boş bırakılmadığı, yoğun bir ızgara taban olarak düşünülebilir. Böylece plaj hasırı gibi katlanabilen, ancak açıldığında sert bir yüzey haline gelen bir yapı yaratılmıştır.

d) Basınçlı hava taban: Zodiac modellerinde "FR (Fastroller)" olarak adlandırılmaktadır. Teknolojinin son harikası bu taban şişirilebilir bir yapıdadır. Ancak klasik botlardan farklı olarak, taban katmanlı bir yapıda ve katmanların arasında lif benzeri bir malzeme yer almaktadır. Özel pompası ile yüksek basınç değerlerine ulaşıncaya dek şişirilmekte ve oldukça sert bir forma ulaşmaktadır. Böylece kullanıma hazır hale getirildiğinde sert bir taban yaratılmakta, kapalı haldeyken ise hacim ve ağırlık en aza indirilmektedir. 

Yakından inceleme şansına sahip olamadım ama kataloglardaki fotoğraflar gerçekten çok etkileyici görünüyor: Ayrılabilen havalı tabanın üzeri eşyalarla doldurulup, eşyaları taşımak için sedye olarak kullanılıyor ve en ufak bir bükülme ya da esneme olmuyor. Zaten katalogda da geleneksel tabanlar kadar sert olduğu ifade ediliyor. Seçenek olarak Bombard AX-4 tipi de aynı teknolojiyi kullanıyor. En büyük avantajı sert taban konforuna karşı ağırlığı ve katlandığındaki hacmi, en büyük dezavantajı ise abartılı düzeydeki fiyatı olarak öne çıkıyor. 
Bu taban seçenekleri arasındaki farkların daha belirgin bir şekilde karşılaştırılabilmesi için, Zodiac Cadet modelinin 2.60 metrelik boyutuna bir göz atabilirsiniz:

Izgaralı Taban                 : 24kg,   6800FF +KDV,    3-4HP motor öneriliyor,  4 KİŞİ
Sert-Bütün Taban           : 30kg,   7700FF +KDV,    3-4HP motor öneriliyor,  4 KİŞİ
Katlanabilir-Bütün Taban  : 35kg,   9500FF +KDV,    3-4HP motor öneriliyor,   4 KİŞİ
Basınçlı Hava Taban        : 28kg,  11200FF +KDV,   3-4HP motor öneriliyor,   4 KİŞİ

Şişme botlar için son bir parametre olarak kaburga (alttaki sandal benzeri çıkıntı) olayından bahsetmek gerekiyor. Bilindiği gibi şişme botların en büyük dezavantajlarından biri, teknelerde yer alan kaburganın aksine tamamen düz bir masa üstüne benzeyen tabanlarıdır. Kaburganın yer almadığı böyle bir yapı ise kaburgalı teknelerin sağladığı yönlendirilebilme ve su üzerindeki kararlı hakimiyeti asla sağlayamamaktadır. Ancak eski yıllardaki modellerin aksine, şimdiki pek çok şişme bot modelinde şişirilebilen bir kaburga bulunmakta ve böylece daha kararlı bir hakimiyet ve yönlendirme sağlanabilmektedir.Hatta bazı botlarda sert malzemeden yapılmış kaburga seçeneği bulunmakta ve bu kaburgalar şişirme sonrasında ya da öncesinde alttan takılabilmektedir. Bu nedenlerden dolayı bot seçimi yaparken, kaburgalı modellerin seçilmesi özellikle yararlı olacaktır.

 

3) KLASİK ŞİŞME BOTLAR: Hemen her av bayisinde ve büyük mağazalarda önümüze çıkan, pek çoğumuzun da ilk bot tecrübesini yaşadığımız fiyatça uygun modellerdir. Gövde gibi yine hava ile şişirilen yumuşak taban ayağa kalkmayı imkansız hale getirmektedir. Genellikle 3-5 hava odacığından oluşmaktadır.

• Portatif Kayık:

Fotoğraf: Canan ERSAL

Dernek üyemiz  Tarık Ersal, portatif kayığı uzun yıllardır kullanmaktadır.

Araçınızın üzerinde rahatlıkla taşıyabilirsiniz.

 

• Bütün Yönleriyle Sonar Ve Balık Bulucular:

Vericiden çıkan elektro manyetik dalgalar çeviricide ses dalgalarına dönüşerek su içine gönderilir.Gönderilen bu ses dalgaları su içindeki bir nesneye çarptıklarında geri sekerek yankı meydana getirirler.Geri gelen ses dalgaları yine çevirici/ayna vasıtasıyla elektrik dalgalarına çevrildikten sonra,alıcının  gücü bunu görüntü olarak ekrana yanstır.Ses dalgalarının hızı su içinde yaklaşık olarak saniyede 1463 mt.olup,gönderilen ses dalgaları ile algılanan yansıma arasındaki zaman aşımında mesafe ve nesnenin büyüklüğü tesbit edilebilinir.Bu işlem saniyede birçok kere tekrar edilir.

Sonar/Balık Bulucularda Frekans aralığı genelde 50 khz. (kilohertz) ile 200 khz.arasındadır.Ses dalgaları spectrumunda bu frekans aralığındaki sesleri insanlar ve balıklar duyamaz.

Mükemmel bir sistem için dört temel öge vardır.

1-Güçlü bir verici
2-Yetenekli bir çevirici
3-Hassas bir alıcı
4-Çözünürlüğü yüksek iyi bir ekran

Sistemin mükemmeliyeti birbirleriyle teknik uyuma,en kötü hava ve ısı şartlarında çalışabilme özelliğine sahip olmalarına bağlıdır.

1-Verici nın gücü;Derin sularda yansımanın oluşabilmesi veya kötü su koşullarında çalışabilmesi ile orantılıdır.Hatta su içindeki canlı/cansız nesneleri detaylı olarak tesbit edebilirsiniz. 

3-Alıcının gücü:Yüksek güçle uzağa giden ve zayıf olarak geri dönen sinyalleri güçlendirmek, sinyallerin geniş alanda çalışmasını sağlamak ve birbirine çok yakın hedeflerin ekran üzerinde kolay ayırt edilebilmesini sağlamaktır. 

4-Ekran gücü;Çözünürlülüğün yüksekliği(vertical pixel) ve iyi kontrast su altındaki algılanan bütün detayları net ve çabuk görme ile orantılıdır. 

Frekans/Titreşim sayısı(Frequency):
Sonar/Balık bulucularda frekans aralığı önemli bir etkendir,bu etken avlanma konumuna ve av türüne göre doğru frekans aralığında yapılması  gerekir. Su altındaki nesnelerin elektronik cihazlar tarafından doğru ve kesin saptanması o cihazın frekansı ile doğru orantılıdır ve doğru seçilmiş bir frekans aralığı ile su altında istediğimiz görüntüyü elde edip yorumlayabiliriz.Piyasadaki kolay kullanımlı sonarlar(denizaltı dedektörü)genelde 50 ve 200 khz.olarak kullanıcıya sunulmuştur.

Tatlı su ve tuzlu su uygulamalarında daha çok 200 khz.frekans modu seçilir,bu seçim sığ sularda ve hızlı sürütme tekniğinde kullanılır.Su altındaki detaylı görüntüyü bu frekans modunda alabiliriz.Yükselen frekans değerlerinde hedef tanım yeteneğide o kadar fazladır ve
iki balık arasındaki kütlesel büyüklüğün ayırımınıda yaparak ekrana yansıtır.

Çevirici/Ayna(Transducer):

Antene(Çevirici/Ayna) geri dönen ses dalgaları,elekrik enerjisine çevrilerek sistemin alıcısına ulaşır.Çevirici/Ayna frekansı ile sistem frekansı aynı olmalıdır.Diğer bir değişle 50 mhz.için imal edilmiş bir balık bulucuya yüksek veya düşük değerde bir çevirici/ayna bağlayamazsınız.Mutlaka eş değerli olması lazım.Sonar gücünün hızı watt ile verilir. Bu değerin mümkün olduğunca yüksek olması  hertürlü su koşulunda daha derini vede ayrıntıları  algılamak demektir.Çevirici/Ayna lar ses dalgalarını su ile temas ederlerse gönderebilirler.

Nasuhi ALBULAK

Kristal:Çevirici/aynanın içindeki etken madde kurşun zirkonat veya baryum titanat dan yapılan yapay kristaldir.Kimyasal karışımdan yapılan bu kristaller kalıplara dökülüp yüksek basınç ve ısı altında fırınlarda kristalize edilirek sertleştirilirler.İki tarafı bir iletken ile kaplanıp çevirici/aynaya bağlanır.Frekans ve konik açı kristalin şeklini belirler.Sonarlarda genellikle yuvarlak kristaller kullanılır,kristal kalınlığı frekansını,konik açının çapını veya etki ettiği alanın açısını belirler.Bir örnek 200 khz. İçin verelim,20 derecelik konik açılı bir kristal 2,4 cm.çapındadır,8 derecelik konik açılı bir kristal de 4,8 cm.çapında olur.Geniş çaplı kristallerin konik açısı küçük,dar çaplı kristallerin konik açısıda büyük olur.Buda aynı frekans değerine sahip iki çevirici/aynadan büyük konik açılı olanının çap olarak neden küçük konik açılıdan daha küçük ölçekte olduğunu açıklar. 

Çevirici/Aynanın Doğru Takılması:
Çevirici/Ayna bir çok şekil ve boyutta olabilir.Çoğunluğu plastikten yapılmıştır fakat bazıları bronzdan imal edilir.Frekans ve konik-açıya göre kristalin büyüklüğü belirlenir.Kristalin büyüklüğüne görede nereye yerleştireleceği saptanır.
Günümüzde dört çeşit çevirici tipi vardır.
1-Teknenin gövdesinden/Thru-hull
2-Teknenin sintinesinden/Shoot-thru-hull
3-Taşınabilir/Portable mount
4-Dışarıdan sabit montajlı/Transom mount

1-Thru-hull:Bu tipler teknelerin suyun altında kalan,arka gövdesine yakın dümen,pervane ve şaftdın önüne gelecek konumda açılan bir deliğe deniz dibinede dik bakacak şekilde yerlestirilir.
2-Shoot-thru:Epoksi kaplamadan imal edilmiş bu türler fiber teknelerin su altında kalan iç(sintine)kısmına yerleştirilir.Ses dalgaları tekne gövdesinin vasıtası ile alınır ve yollanır fakat randımanı biraz azalır vede çok derin suları algılama yeteneğini kaybeder.Dikkat edilecek nokta tekne gövdesinin salt fiberden inşaa edilmiş olması gerekir.Ağaç,sac ve aliminyum gövdeli teknelerde kesinlikle kullanmayı denemeyin,kullanılan frekanstaki ses dalgaları havadan geçmez.Diğer ikinci dezavantaj ise mönitöre hedef yaylarının(sembol) yorumunu mükemmel aktaramaz.Avantajları ise çevirici/ayna dış olumsuz etkenlere karşı korumalı bir alanda olduğu gibi çıkıntısı olmadığı içinde tekne süratini olumsuz etkilemez.Ayrıca hızlı sürütme tekniğindeki yüzey ve orta su balık avlarında daha verimli hale dönüşür.
3-Portable mount:Taşınabilir olup belli bir süre için monte edilen modellerdir.
4-Transom mount:Teknenin kıç tarafından direkt su ile teması sağlanmış sabit türlerdir.Mükemmel imal edilmiş olanları hızlı sürütme tekniklerinde en iyi randımanı veren ve yaygın kullanılan  tiplerdir. 

Tekne hareket halinde iken  Çevirici/aynanın,yakınlarında türbilanta izin verilmeyeceği ve buna göre uygun noktanın tesbiti çok önemlidir.Süratli teknelerde en uygun modeller kıçtan(transom mount)monte edilenlerdir ve su içine mümkün olduğunca indirilmeleri uygun olmayan koşulları ortadan kaldıracaktır.

Çevirici/Ayna Konik Açısı:
Çevirici/ayna bir açıdan gönderilen/gelen ses dalga şoklarına yoğunlaşır.Gönderilen ses dalga şokları gidebildiği derinlik oranında geniş bir alana ulaşır.Bunu grafik olarak bir kağıda çizsek konik görünümünde bir model ortaya çıkar ve bu nedenlekonik açı tabiri ile ifade edilir.Ses dalgaları merkez hat veya konik eksen boyunca çok güçlü olup merkezden  uzaklaştıkcada bu etkiside derece-derece azalır.

Yansıtıcı/aynanın konik açı gücü ilk merkezinden veya konik ekseninden ölçülür ve gücün merkeze olan uzaklığı ile karşılaştırılır.Güç yarıya düştüğünde (-3db.[decibel]),merkez ekseninden açı ölçülmüş olur.Eksenin bir ucundaki -3db.lik noktadan diğer ucundaki -3db.lik noktaya kadar olan toplam değer konik açı olarak adlandırılır.Bu yarı güç noktası ( -3db. ) elektronik endüstrisinde standart olarak kabul edilir ve bir çok üretici konik açı ölçümlerini bu yönde yaparlar.Bazı üreticiler 1/10 merkez eksen gücünün olduğu yerde 10db.noktasını kullanırlar.Bu büyük açı olup ölçtüğünüz noktanın merkez ekseninden daha uzakta olması demektir.Yansıtıcı/ayna gücünde hiç birşey değişmez sadece ölçüm sisteminin değişikliğidir.Örnek:8 derecelik konik açı -3db. 16 derecelik konik açıda-10db.olacaktır.

 

Su Ve Dib Koşulları:
Suyun tipi ve kondüsyonu sonarın çalışmasına etki eder.Ses dalgaları tatlı ve berrak suda kolay yol alır.Buna mukabil tuzlu suda serbest bir şekilde dolaşan çeşitli maddeler tarafından emilir veya yansıtılır.Yüksek frekanslarda ses dalgalarının tuzlu su içinde yayılmaları,tatlı sudaki gibi  kolay değildir.Denizlerdeki rüzgarlar ve akıntılar gibi aktiv çevre ortamı suları karıştırırlar.Dalga hareketleri yüzeyde hava kabarcıkları oluşturur ve sonar sinyallerini dağıtır.Algler,planktonlar gibi mikro organizmalar,mineral ve tuz gibi etkenler sonar sinyallerini emer veya dağıtırlar.Bütün bu etkiler tatlı sulardada var fakat etkileri denizlerdeki kadar yoğun değildir.Kum,çamur,balçık,pislik ve bitki örtüsü sonar sinyallerini emerek veya dağıtarak yansıyan sonar sinyallerini zayıflatır.Kaya,mercan ve diğer sert nesneler sonar sinyallerini daha kolay geriye yansıtır.Bu etkilerin ayırımını sonar sisteminin monitöründe kolayca görebiliriz.Çamur/kil gibi zeminler ekranda çok ince hat halinde geçerler.Kaya gibi sert zeminler ekranda kalın/geniş bir çizgi halinde geçerler.

Su Isısı Ve Termoklin:
Suda yaşayan bütün canlıların davranış ve hareketlerine etki eden en önemli faktör suyun ısısıdır.Balık türlerinin çoğu soğuk-kanlı olup vucut ısıları suyla çevrilmiştir.Kışın,soğuk sularda metabolizmaları yavaşlar.Yaz aylarına göre ¼ oranında besin tüketirler.Termoklin ise yüzey sularının altında bulunan ve bütün mevsimlerde su sıcaklığının fazla değişiklilik göstermediği sabit ısıdaki ılık su katmanlarıdır.Soğuk havalarda ve yüzey sularında genellikle,yem balıkları bu katmanların içine sığınırlar,pelajik ve predatör balıklarda ya içinde ya altında mevzi alırlar.Bazı sonarlar bu katmanıda tesbit eder ve ekrana yansıtır.

 
 

 

FİSHFİNDER 
Yazı (rastgelebalikci@yahoogroups.com'dan ;T.Murat GÜRGEN)

SX' ler 1, DX'ler 2, TX'ler 3 aynalı, yanı yanlara doğru daha fazla görüş sağlıyor. Sayılan modellerin hepsi (kullanmadım, yaptıgım araştırmaya gore) 100 metreye kadar rahatlıkla iş görür. Anladığım kadarı ile sonu 50 ile biten modeller Amerikan modellerinin aynısı, ancak Avrupa versiyonu, yani feet yerine metre gösteriyor, başka hiçbir farkı yok. Amerikan modelleri Cabelas'ta neredeyse yarı fiyatına... Ben Turkiye'de satılan 350 TX'e denk gelen 300 TX siparişi verdim, nakliye dahil 278.59 dolar, yanında da takim çantası hediyesi var.

Bu arada aynaların (transducer) ne şekilde çalıştığına ve ne kadar alanı gösterdigine dair aşağıdaki şekiller benim çok işime yaramıştı, umarım ilgililere bir fikir verir. Kısaca önemli yerlerini tercüme ettim. Ayrica şunu da belirtmeliyim ki bu ayna sistemleri cihazdan ayrica alinip takılabiliyor. Yalnız böyle bir duşünce varsa  hangi cihaz hangi ayna ile uyumlu, almadan önce  düşünülmeli. 
 

Single Beam (Tek Aynalı) Geber mit einem Abstrahlkegel (zum Beispiel 16°) ergibt eine Breite von 5 m bei einer Tiefe von 15 m.  Tek aynalı vericiler (Orn 16°) 15 metre derinlikte 5 metrelik bir alanı tarar.

Dual Beam (Cift aynalı) Zeigt Ihnen ob sich die Fische unter dem Boot oder auf den Seiten befinden. Balıkların teknenin altında yada yanlarda olduğunu gösterir.

Tri-Beam (3 Aynalı) Zeigt ob sich die Fische rechts, links oder unter dem Boot befinden Balıklarin teknenin sağında, solunda ya da altında olduğunu gösterir.

Six-Beam 3D (3 boyut saglayan 6 aynalı ) Geber von 53° unterteilt in 6 Abstrahlkegel von je 16° für ein 3D Bild bis 80 m Tiefe. her biri 16 derecelik 6 ayna 80 metreye kadar 3 boyutlu bir resim sağlar. (bence fantazi biraz)

Wide-Side (Genis alan) Geber mit 3 Abstrahlkegeln, 1 vertikaler und 2 seitliche Kegel für eine seitliche Sicht bis ungefähr 35m. 3 Aynali sistem biri tam aşağıya, 2'si tam yanlara bakıyor.